Aspecten van verantwoordelijkheden in een moderne samenleving

 

Johan Kruithof
Voorwoord

 

Wat van belang is, zo kunnen we lezen bij het Sociaal en Cultureel Planbureau, ‘is een overgang van het in de samenleving inmiddels in brede kring doorgedrongen besef van de noodzaak van verandering naar een breed gedragen gevoel van bereidheid tot verandering, dat de problemen en tegenslagen van nu tot een uitdaging kan maken. Daarvoor is niet zozeer een nieuwe ideologie nodig, waaruit inspiratie en energie kan worden geput. Voldoende is al een gevoel van verantwoordelijkheid voor de welvaart en het welzijn van komende generaties.’

 

Stade Advies BV is een bureau voor maatschappelijke ontwikkeling. Onze missie is: ‘voor kwaliteit van samenleven.’ Ons houdt de vraag bezig welke verantwoordelijkheden daar bij horen. Zo aan het einde van 2005 presenteren we u daarom in een zestal artikelen een aantal aspecten van die verantwoordelijkheden. Het is geen zware kerstmaaltijd die we u opdienen. Het is een selectie uit een aantal gerechten. Gerechten waarin op allerlei manieren aspecten van verantwoordelijkheden in een moderne samenleving aan de orde komen.

 

In het eerste artikel gaat Johan Kruithof nader in op het concept van de zelfverantwoordelijke samenleving. Het verantwoordelijkheidsbegrip toegelicht vanuit de wereldliteratuur. Zijn conclusie is vergelijkbaar met die van een oude Twentse tegelwijsheid: ‘dut dien plicht en laot de rest maor waojje!’

 

Ingrid Horstik gaat in op de mogelijkheden die burgers in Nederland hebben om politiek vorm te geven aan hun verantwoordelijkheidsbesef via het burgerinitiatief, en op de vraag of en hoe dat instrument van ‘politieke zelfverwerkelijking’ nu wordt benut.

 

Een smakelijk tussengerecht vormt de beschouwing van Sjaak Floris over kennismanagement in een moderne maatschappelijke onderneming. Daarbij refererend aan een uitspraak van de filosoof Ronald Jeurissen dat ‘elke onderneming een wereldburger dient te zijn’, want ‘bedrijven moeten deelnemen aan het maatschappelijke debat en zeggen welke verantwoordelijkheden ze willen dragen.’ Corporate citizenship!

 

Veel gemeenten zijn op zoek naar nieuwe verhoudingen met door hen gesubsidieerde organisaties. Moderne vormen van inkoop en aanbesteding doen hun intrede in het publieke domein. Maar wie is er dan nog verantwoordelijk voor de kwaliteit van het werk? Wat is de verantwoordelijkheid daarbij van de vaak verguisde professional? Jan Tilburgs gaat nader in op die vraag.

 

Ouderen en jongeren zijn vaak onderwerp van gesprek tegenwoordig. Of omdat we er professioneel mee te maken hebben, of omdat we er een mening over hebben, of simpelweg omdat we zelf oud of jong zijn. Ouderen horen niet ‘weggestopt te worden’ is het nieuwe credo. We ‘extramuraliseren’ dat het een lieve lust is. Maar is er ook niet heimwee naar het verzorgingstehuis? Raken hier individuele – en samenlevingsverantwoordelijkheden elkaar niet tot op het bot? Clemens van Engelen neemt dit thema onder de loep.

 

Albert Veuger en Loes Brouwer tenslotte bepleiten een nieuw respect voor en van jongeren. Zij gaan nader in op de rol en de verantwoordelijkheid van de samenleving ten aanzien van opgroeien en opvoeden van nieuwe generaties.

 

Gerechten om te proeven en te bespreken. Niet met als motto: wat u er mee doet is uw verantwoordelijkheid. Maar veel meer vanuit het besef dat door de filosoof Alexis de Tocqueville al in 1840 is genoemd, namelijk ‘dat ieders persoonlijk welzijn door een nauwe band verbonden is met het welzijn van het geheel.’

 

Stade Advies BV - december 2005