Governance in maatschappelijke organisaties
Maatschappelijke
organisaties hebben het afgelopen decennium vele veranderingen ondergaan. De
belangrijkste daarvan zijn:
- relatief grotere onafhankelijkheid
ten opzichte van de overheid, onder andere door het verwerven van meerdere
opdrachtgevers;\
- toename van marktwerking;
- verzakelijking van de verhouding
opdrachtgever/opdrachtnemer;
- toename van het (maatschappelijk)
ondernemerschap;
- uitbreiding en differentiatie van
diensten en producten;
- grotere klant- en vraaggerichtheid;
- schaalvergroting;
- nieuwe rechtsvormen;
- professionalisering en
kwaliteitsontwikkeling.
Veel van deze
veranderingen zijn ingezet en gerealiseerd om de organisaties beter af te
stemmen op zowel bestaande als nieuwe vragen en ontwikkelingen. Al deze
veranderingen stellen andere, nieuwe eisen aan het bestuur en toezicht van de
betreffende organisaties. Enerzijds dient de organisatie op moderne wijze en
professioneel te worden bestuurd, anderzijds dient het toezicht daarop van dien
aard te zijn dat zowel de continuïteit als de externe verantwoording optimaal
kunnen worden gerealiseerd. Oftewel: goede dienst- en hulpverlening vergt een
goed bestuur en een goed bestuur vergt een goed toezicht. Het totaal van
bestuur en toezicht en het denken daarover wordt samengevat met de term
(corporate) governance.
Vormen van
bestuur en toezicht bij maatschappelijke ondernemingen
In
maatschappelijke ondernemingen zijn globaal drie vormen van bestuur van
toepassing, uitgaande van een stichting als rechtspersoon:
- Raad van Bestuur met toezicht door
een Raad van Toezicht
In deze constructie bestuurt het Bestuur (meestal tegelijk ook de
directie) de organisatie en is daarmee -ook statutair-
eindverantwoordelijk. Fundament hiervoor zijn een helder omschreven missie
en strategie, waarop vervolgens de organisatie en de diensten en producten
worden gebaseerd. Jaarlijks wordt bepaald wat de resultaten voor dat jaar
zijn, bij voorkeur via een ondernemingsplan. De Raad van Toezicht houdt
integraal toezicht op het beleid van de Raad van Bestuur op basis van
expliciete ijkpunten, zoals goedkeuring van een integraal
ondernemingsplan, periodieke voortgangsberichten, vaststelling van
jaarrekening en jaarverslag. Daarnaast is men bevoegd tot benoeming en
ontslag van leden van de Raad van Bestuur.
- Directie met gedelegeerde taken
vanuit een toezichthoudend bestuur
In deze constellatie is het bestuur eindverantwoordelijk en delegeert het
bepaalde taken aan de directie. Het bestuur bepaalt het beleid en houdt
toezicht op de directie. Basis hiervoor is een directiemandaat waarin de
verantwoordelijkheden en bevoegdheden van de directie helder en
resultaatgericht worden omschreven. In dit model benoemt en ontslaat het
bestuur leden van de directie.
- Instruerend bestuur.
Het bestuur is hierbij belast met het besturen van de onderneming en is
eindverantwoordelijk voor de realisatie van de ondernemingsdoelstellingen.
Het bestuur voert belangrijke taken ook zelf uit.
De scheidslijnen
tussen deze drie bestuursmodellen zijn niet altijd precies te trekken, soms
vloeien de verschillende modellen in elkaar over. Hoe meer taken door het
toezichthoudend bestuur aan de directie gedelegeerd zijn, hoe dichter de
situatie van het Raad van Toezicht-model benaderd wordt.
Transparant bestuur
Met ingang van juli 2008
is er door de MOgroep een ‘Governancecode Welzijn & Maatschappelijke Dienstverlening’ van
kracht. Deze code is uitgewerkt voor de 3 boven genoemde modellen.
De bedoeling van
de Governancecode is ondernemers in de branche te ondersteunen bij het
vormgeven van bestuur, toezicht en verantwoording naar de eisen van deze tijd.
Kernwaarden daarbij zijn transparantie, integriteit en kwaliteit.
De code heeft het
karakter “ pas toe of leg uit”. En houdt voor de verschillende bestuursmodellen
het volgende in:
- een W&MD-onderneming van tussen
de 15 en 75 formatieplaatsen kan kiezen uit het model Toezichthoudend
Bestuur of het model Raad van Toezicht
- een W&MD-onderneming met 75 en
meer formatieplaatsen hanteert in elk geval het model Raad van Toezicht
Ondersteunende instrumenten
In opdracht van de
MOgroep heeft Stade Advies een aantal instrumenten ontworpen die ondernemers
kunnen gebruiken bij het invulling geven van de code in hun eigen situatie. Er
is een quickscan waarmee u een beeld op hoofdpunten kunt krijgen over hoe uw
onderneming aan de code voldoet. En er is een checklist die meer op
detailniveau inzicht verschaft. Ook zijn er conceptreglementen voor ieder van
de bestuursmodellen uitgewerkt die aan de code voldoen. De Quickscans zijn
hieronder te downloaden:
Maar het naleven
van de code is veel meer dan een zaak van aanpassen van regels en bepalingen.
Het gaat om het veranderen van een attitude, een andere manier van werken in
het kader van toezicht en bestuur. En om ondernemers daarin verder te helpen
heeft Stade Advies het volgende aanbod:
Van quickscan naar verbeterplan
Stade Advies
heeft in samenwerking met de Kopgroep een Quickscan ontwikkeld op basis waarvan
u snel op de hoofdpunten van de Code Good Governance kunt bepalen hoe uw
organisatie ervoor staat. Dat is een zelftoets, die ieder lid van bestuur en
directie voor zichzelf invult. Met begeleiding van Stade Advies worden de
resultaten van die zelftest omgezet in een analyse van de actuele situatie met
een plan van verbeterpunten met bijbehorend tijdpad.
Verandering van bestuursmodel
Sluit uw huidige
bestuursmodel nog wel aan op de ontwikkeling van de maatschappelijke
organisatie die u bestuurt? Stade Advies analyseert met u de situatie. Als de
organisatie vervolgens naar een ander bestuursmodel wil overstappen dan kan
Stade Advies u adviseren welke stappen u kunt zetten. De kritische
succesfactoren worden geïnventariseerd en er wordt in samenspraak met u een
plan van invoering opgesteld. Stade Advies begeleidt hierbij zowel bestuur
(RvT) als directie (RvB), want het is immers een proces waarbij het hele
traject van besturen en toezicht houden duidelijker ingericht wordt.
Functioneringsgesprekken directie / bestuurder
Onderdeel van de
code is het toetsen van het functioneren van de directie. Een punt waar diverse
organisaties mee worstelen. Wij vervullen de functie van onafhankelijk
gespreksleider bij het functioneringsgesprek met de directeur c.q. de
directeur-bestuurder. Voorafgaand aan het functioneringsgesprek worden met
beide partijen, de directeur of bestuurder enerzijds, het bestuur of de Raad
van Toezicht anderzijds, de punten op een rij gezet die aan de orde moeten
komen. De gesprekleiding wordt afgerond middels een verslag van afspraken voor
de toekomst.
Trainen van besturen en toezichthouders
De Wet op de
Maatschappelijke Ondernemingen stelt eisen aan het functioneren van het bestuur
of de Raad van Toezicht. Dit vereist kennis van de positie van de
maatschappelijke organisatie in de driehoek: burger – overheid –
maatschappelijke organisaties, kennis van de aansturing van maatschappelijke
organisaties, hun strategieën en financiële huishouding. Stade Advies
ontwikkelt een training voor toezichthouders in de sector Welzijn en
Maatschappelijke Dienstverlening. Daarin worden toezichthouders getraind op de
kern van hun taak.
Bestuurlijke vernieuwing
Een bestuur dat
al jaren uit dezelfde mensen bestaat en wellicht niet meer past bij de eisen
die de huidige tijd aan een bestuur stelt kunnen we ondersteunen om aan
vernieuwing te werken: we maken een profielschets voor een bestuurslid, een
rooster van aftreden, een wervingsplan om aan nieuwe bestuursleden te komen en
een introductieprogramma voor nieuwe bestuurders.
Oriëntatie
Een vrijblijvend
gesprek met een adviseur van Stade Advies kan altijd om te zien welke andere
mogelijkheden er zijn om uw organisatie verder te helpen op de weg naar Good
Governance.
Voor
meer informatie of het maken van een afspraak, kunt u terecht bij:
*
